فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

در علم تصميم‌گيري كه در آن انتخاب يك راهكار از بين راهكارهاي موجود و يا اولويت‌بندي راهكارها مطرح است،‌ چند سالي است كه روشهاي ²تصميم گيري با شاخص‌هاي چند گانه «MADM» جاي خود را باز كرده‌اند. از اين ميان روش تحليل سلسله مراتبي (AHP) بيش از ساير روشها در علم مديريت مورد استفاده قرار گرفته است. فرايند تحليل سلسله مراتبي يكي از معروفترين فنون تصميم گيري چند منظوره است كه اولين بار توسط توماس ال. ساعتي عراقي الاصل در دهه 1970 ابداع گرديد. فرايند تحليل سلسله مراتبي منعكس كننده رفتار طبيعي و تفكر انساني است. اين تكنيك، مسائل پيچيده را بر اساس آثار متقابل آنها مورد بررسي قرار مي‌دهد و آنها را به شكلي ساده تبديل كرده به حل آن مي‌پردازد.

فرايند تحليل سلسله مراتبي در هنگامي كه عمل تصميم گيري با چند گزينه رقيب و معيار تصميم گيري روبروست مي‌تواند استفاده گردد. معيارهاي مطرح شده مي‌تواند كمي و كيفي باشند. اساس اين روش تصميم گيري بر مقايسات زوجي نهفته است. تصميم گيرنده با فرآهم آوردن درخت سلسله مراتبي تصميم آغاز مي‌كند. درخت سلسله مراتب تصميم، عوامل مورد مقايسه و گزينه‌هاي رقيب مورد ارزيابي در تصميم را نشان مي‌دهد. سپس يك سري مقايسات زوجي انجام مي‌گيرد. اين مقايسات وزن هر يك از فاكتورها را در راستاي گزينه‌هاي رقيب مورد ارزيابي در تصميم را نشان مي‌دهد. در نهايت منطق فرآيند تحليل سلسله مراتبي به گونه‌اي ماتريسهاي حاصل از مقايسات زوجي را با يكديگر تلفيق مي‌سازد كه تصميم بهينه حاصل آيد.

 اصول فرآيند تحليل سلسله مراتبي

توماس ساعتي (بنيان گزار اين روش) چهار اصل زير را به عنوان اصول فرآيند تحليل سلسله مراتبي بيان نموده و كليه محاسبات، قوانين و مقررات را بر اين اصول بنا نهاده است. اين اصول عبارتند از:

شرط معكوسي: اگر ترجيح عنصر A بر عصر B برابر n باشد، ترجيح عنصر B بر عنصر A برابر  خواهد بود.

اصل همگني: عنصرA با عنصر B بايد همگن و قابل مقايسه باشند. به بيان ديگر برتري عنصر A بر عنصر B نمي‌تواند بي نهايت يا صفر باشد.

وابستگي: هر عنصر سلسله مراتبي به عنصر سطح بالاتر خود مي‌تواند وابسته باشد و به صورت خطي اين وابستگي تا بالاترين سطح مي‌تواند ادامه داشته باشد.

انتظارات: هرگاه تغييري در ساختمان سلسله مراتبي رخ دهد پروسة ارزيابي بايد مجدداً انجام گيرد. (قدسي پور،1381،ص6).

 مدل فرايند تحليل سلسله مراتبي

بكارگيري اين روش مستلزم چهار قدم عمده زير مي‌باشد:

الف) مدل سازي

در اين قدم، مسأله و هدف تصميم گيري به صورت سلسله مراتبي از عناصر تصميم كه با هم در ارتباط مي‌باشند، در آورده مي‌شود. عناصر تصميم شامل «شاخصهاي تصميم گيري» و «گزينه‌هاي تصميم» مي‌باشد. فرايند تحليل سلسله مراتبي نيازمند شكستن يك مساله با چندين شاخص به سلسله مراتبي از سطوح است. سطح بالا بيانگر هدف اصلي فرايند تصميم گيري است. سطح دوم، نشان دهنده شاخص‌هاي عمده و اساسي "كه ممكن است به شاخص‌هاي فرعي و جزئي تر در سطح بعدي شكسته شود) مي‌باشد. سطح آخر گزينه‌هاي تصميم را ارائه مي‌كند. در شكل زیر سلسله مراتب يك مساله تصميم نشان داده شده است (مهرگان،1383،ص170).

ب) قضاوت ترجيحي (مقايسات زوجي)

انجام مقايساتي بين گزينه‌هاي مختلف تصميم،‌ بر اساس هر شاخص و قضاوت در مورد اهميت شاخص تصميم با انجام مقايسات زوجي، بعد از طراحي سلسله مراتب مساله تصميم، تصميم گيرنده مي‌بايست مجموعه ماتريسهايي كه به طور عددي اهميت يا ارجحيت نسبي شاخص‌ها را نسبت به يكديگر و هر گزينه تصميم را با توجه به شاخص‌ها نسبت به ساير گزينه‌ها اندازه‌گيري مي‌نمايد، ‌ايجاد كند. اين كار با انجام مقايسات دو به دو بين عناصر تصميم (مقايسه زوجي) و از طريق تخصيص امتيازات عددي كه نشان دهنده ارجحيت يا اهميت بين دو عنصر تصميم است، صورت مي‌گيرد.

   راي انجام اين كار معمولا از مقايسه گزينه‌ها با شاخص‌هايi ام نسبت به گزينه‌ها يا شاخص‌هاي j ام استفاده مي‌شود كه در جدول زیر نحوه ارزش گذاري شاخص‌ها نسبت به هم نشان داده شده است.

  ارزش گذاري شاخص‌ها نسبت به هم

ارزش ترجيحي	وضعيت مقايسهi نسبت به j	توضيح
1	اهميت برابر	گزينه يا شاخص i نسبت به j اهميت برابر دارند و يا ارجحيتي نسبت به هم ندارند.
3	نسبتاً مهمتر	گزينه يا شاخص i نسبت به j كمي مهمتر است.
5	مهمتر	گزينه يا شاخص i نسبت به j مهمتر است.
7	خيلي مهمتر	گزينه يا شاخص i داراي ارجحيت خيلي بيشتري از j است.
9	كاملاً مهم	گزينه يا شاخص مطلقاً i از j مهمتر و قابل مقايسه با j نيست.
2و4و6و8		ارزشهاي مياني بين ارزشهاي ترجيحي را نشان مي‌دهد مثلا 8، بيانگر اهميتي زيادتر از 7 و پايين‌تر از 9 براي I است.

  ج) محاسبات وزن‌هاي نسبي

تعيين وزن «عناصر تصميم» نسبت به هم از طريق مجموعه‌اي از محاسبات عددي .قدم بعدي در فرايند تحليل سلسله مراتبي انجام محاسبات لازم براي تعيين اولويت هر يك از عناصر تصميم با استفاده از اطلاعات ماتريس‌هاي مقايسات زوجي است. خلاصه عمليات رياضي در اين مرحله به صورت زير است.

مجموع اعداد هر ستون از ماتريس مقايسات زوجي را محاسبه كرده، سپس هر عنصر ستون را بر مجموع اعداد آن ستون تقسيم مي‌كنيم. ماتريس جديدي كه بدين صورت بدست مي‌آيد، «ماتريس مقايسات نرمال شده» ناميده مي‌شود.

ميانگين اعداد هر سطر از ماتريس مقايسات نرمال شده را محاسبه مي‌كنيم. اين ميانگين وزن نسبي عناصر تصميم با سطرهاي ماتريس را ارائه مي‌كند.

د) ادغام وزنهاي نسبي

به منظور رتبه‌بندي گزينه‌هاي تصميم، در اين مرحله بايستي وزن نسبي هرعنصر را در وزن عناصر بالاتر ضرب كرد تا وزن نهايي آن بدست آيد. با انجام اين مرحله براي هر گزينه، مقدار وزن نهايي بدست مي‌آيد.

سازگاري در قضاوت‌ها

تقريباً تمامي محاسبات مربوط به فرايند تحليل سلسله مراتبي بر اساس قضاوت اوليه تصميم گيرنده كه در قالب ماتريس مقايسات زوجي ظاهر مي‌شود، صورت مي‌پذيرد و هر گونه خطا و ناسازگاري در مقايسه و تعيين اهميت بين گزينه‌ها و شاخص‌ها نتيجه نهايي به دست آمده از محاسبات را مخدوش مي‌سازد. نرخ ناسازگاري كه در ادامه با نحوه محاسبه آن آشنا خواهيم شد، وسيله‌اي است كه سازگاري را مشخص ساخته و نشان مي‌دهد كه تا چه حد مي‌توان به اولويتهاي حاصل از مقايسات اعتماد كرد. براي مثال اگر گزينه A نسبت به B مهمتر (ارزش ترجيحي 5) و B نسبتا مهمتر (ارزش ترجيحي 3) باشد، آنگاه بايد انتظار داشت A نسبت به C خيلي مهمتر (ارزش ترجيحي 7 يا بيشتر) ارزيابي گردد يا اگر ارزش ترجيحي A نسبت به B، 2 و B نسبت به C،‌ 3 باشد آنگاه ارزش A نسبت به C بايد ارزش ترجيحي 4 را ارائه كند. شايد مقايسه دو گزينه امري ساده باشد، اما وقتيكه تعداد مقايسات افزايش يابد اطمينان از سازگاري مقايسات به راحتي ميسر نبوده و بايد با به كارگيري نرخ سازگاري به اين اعتماد دست يافت. تجربه نشان داده است كه اگر نرخ ناسازگاري كمتر از 10/0 باشد سازگاري مقايسات قابل قبول بوده و در غير اينصورت مقايسه‌ها بايد تجديد نظر شود. قدم‌هاي زير براي محاسبه نرخ ناسازگاري به كار گرفته مي‌شود:

گام 1. محاسبه بردار مجموع وزني: ماتريس مقايسات زوجي را در بردار ستوني «وزن نسبي» ضرب كنيد بردار جديدي را كه به اين طريق بدست مي‌آوريد، بردار مجموع وزني بناميد.

گام 2. محاسبه بردار سازگاري: عناصر بردار مجموع وزني را بر بردار اولويت نسبي تقسيم كنيد. بردار حاصل بردار سازگاري ناميده مي‌شود.

گام 3. بدست آوردن lmax، ميانگين عناصر برداري سازگاري lmax را به دست مي‌دهد.

گام 4. محاسبه شاخص سازگاري: شاخص سازگاري بصورت زير تعريف مي‌شود:

 

 

cr=landa max-n/n-1

n عبارتست از تعداد گزينه‌هاي موجود در مساله

گام 5. محاسبه نسبت سازگاري: نسبت سازگاري از تقسيم شاخص سازگاري برشاخص تصادفي بدست مي‌آيد.

 cr=ci/cr

نسبت سازگاري 1/0 يا كمتر سازگاري در مقايسات را بيان مي‌كند(مهرگان،1383،ص173-170)

شاخص تصادفي از جدول زیر استخراج مي‌شود.

 شاخص تصادفي (مهرگان،1383،ص173)

10	9	8	7	6	5	4	3	2	1	N
51/1	45/1	41/1	32/1	24/1	12/1	9/0	58/0	0	0	RI

   منابع:

مهرگان، محمد رضا، " پژوهش عملیاتی پیشرفته "، انتشارات کتاب دانشگاهی، چاپ اول، 1383.

قدسی پور، سید حسن، " مباحثی در تصمیم گیری چند معیاره "، انتشارات دانشگاه امیر کبیر، چاپ سوم، 1381.

 

روش تحلیلی swot

نگرشی به روش تحلیلی SWOT

چکیده:

 در این مقاله ما ابتدا به معرفی روش تحلیلی  SWOT و همچنین نقاط قوت و ضعف و فرصتها و تهدیدات پرداخته و سپس نمودارهایی در این باره ارائه خواهیم کرد. پس از آن به چگونگی ارتباط میان روش SWOT با سایر روشهای استراتژیک مانند کارت امتیازات متوازن BSC و روش گسترش کیفیت QFD خواهیم پرداخت همچنین به طور خلاصه روش تحلیل SWOT کمّی که به ما کمک می‌کند بتوانیم تحلیل SWOT را به طور همزمان در چند شرکت به اجرا در آوریم معرفی خواهیم کرد. در نهایت با ارائه مثالهایی از کاربرد SWOT در سازمانها و کشورهای مختلف به کار خود پایان خواهیم داد.

واژگان کلیدی:

 برنامه‌ریزی استراتژیک- تحلیل SWOT – نقاط قوت و ضعف، فرصتها و تهدیدات

 مقدمه:

سازمانها پیوسته در حال تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی هستند از این رو لازم است جهت هرگونه تصمیم گیری و برنامه‌ریزی راهبردی در سازمان نسبت به شناخت وضع موجود از طریق بررسی عوامل محیط درونی و بیرونی اقدام شود. این وظیفه بر عهدۀ تحلیلگران محیطی است که جهت شناسایی فرصتها و تهدیدات بدقت اثر متغیرهای محیطی برتمام بخشها و ارکان سازمان اعم از نهاده‌ها و ستاده‌ها را بررسی کنندبه عبارت دیگر از طریق تحلیل محیطی است که فرصتهاد و تهدیدات محیط مشخص شده و بر آن اساس و با توجه به شناسایی ای که قبل از آن از نقاط قوت و ضعف درونی سازمان باید بدست آمده باشد هدفها را تعیین کرده و رویه‌ها و سیاستهای سازمانی را مشخص می‌کند. این امر به مدیریت یاری می‌رساند در مقابله با فرصتها و تهدیدات محیط بیرونی رویه‌ای هماهنگ و یکپارچه اتخاذ کند و به اهداف خود به نحو شایسته‌ای دست یابد. این امر بخصوص از اوایل دهۀ 80 و به دنبال فشارهای رقابتی برای بیشترسازمانها محرز گردید که برای بقا و تداوم حیاتشان می‌بایست بخشی از توان و انرژی خود را صرف شناخت محیط تجاری خود بنماید. از این رو مفاهیم و تئوری های مدیریت استراتژیک شکل گرفته و عنصر شناخت وضع موجود جهت مقابله با بحرانهای پیش رو و همچنین فرموله کردن مسیر حرکت در قالب آگاهی از فرصتها و تهدیدات مطرح گردید.

 

معرفی تحلیل SWOT:

تحلیل SWOT برای اولین بار در سال 1950 توسط دو فارغ التحصیل مدرسه بازرگانی هاروارد به نامهای جورج آلبرت اسمیت و رولند کریستنسن مطرح شد . در آن زمان این تحلیل ضمن کسب موفقیتهای روز افزون به عنوان کسب ابزار مفید مدیریتی شناخته شد. اما شاید بیشترین موفقیت مشهود این تحلیل زمانی بدست آمد که Jack Welch از جنرال الکتریک در سال 1980 از آن برای بررسی استراتژیهای GE و افزایش بهره‌وری سازمان خود استفاده کرد.

SWOT سرواژۀ عبارات قوتها(Strenghths) ، ضعفها(Weaknesses) ، فرصتها (Opportunities) و تهدیدات (Threats) است . گام اول در مراحل برنامه ریزی استراتژیک تعیین رسالت، اهداف و ماموریتهای سازمان است و پس از آن می‌توان از طریق تحلیل SWOT که یکی از ابزارهای تدوین استراتژی است، برای سازمان استراتژی طراحی کرد که متناسب با محیط آن باشد. با استفاده از این تحلیل این امکان حاصل می‌شود که اولاً به تجزیه تحلیل محیط‌های داخلی و خارجی پرداخته و ثانیاً تصمیمات استراتژیکی اتخاذ نمود که قوتهای سازمان را با فرصتهای محیطی متوازن سازد.

 تعاریف نقاط قوت و ضعف و فرصتها و تهدیدات:

نقطه قوت: عبارت است از شایستگی ممتازی که بوسیله آن سازمان می‌تواند در زمینه‌هایی مانند نوع منابع مالی، تصویر مثبت ذهنی میان خریداران، روابط مثبت با تأمین‌کنندگان و مواردی از این دست نسبت به رقبا برتر باشد.

نقطه ضعف: نوع محددیت یا کمبود در منابع، مهارتها و امکانات و توانایی‌هایی است که بطور محسوس مانع عملکرد اثر بخش سازمان بشود. عملکرد مدیریت نیز در تشدید نقاط ضعف موثر است.

فرصت: عبارت است از یک موفقیت مطلوب عمده در محیط خارجی سازمان مانند شناخت بخشی از بازار که پیش از این فراموش شده بود. تغییر در وضعیت رقابت یا قوانین و بهبود در روابط با خریداران و فروشندگان

تهدید: یک تهدید موفقیت نامطلوبی در محیط خارجی سازمان است مانند قدرت چانه زنی خریداران یا تامین‌کنندگان کلیدی، تغییرات عمده و ناگهانی تکنولوژی و مواردی از این است که می‌توانند تهدید عمده‌ای در راه موفقیت سازمان باشند.

قواعد حاکم بر ماتریس تحلیلی SWOT :

-        چگونه می‌توان با بهره‌گیری از نقاط قوت حداکثر بهره‌برداری را از فرصتها انجام داد (SO)

-        چگونه با استفاده از نقاط قوت می‌توان اثر تهدیدات را حذف کرد یا کاهش داد (ST)

-        چگونه باید با بهره‌گیری از فرصتها نقاط ضعف را تبدیل به نقطه قوت کرد یا از شدت نقاط ضعف کاست (WO)

-        چگونه باید با کاهش دادن نقاط ضعف تاثیر تهدیدات را کاهش داد یا تاثیرشان را حذف نمود. (WT)

به طور خلاصه می‌توان گفت هدف از تحلیل و بررسی فرصت‌ها و تهدیدات محیط خارجی ارزیابی این مسئله است که یک شرکت می‌تواند فرصتها را به دست آورد و از تهدیدات اجتناب کند. بویژه زمانی که با یک محیط خارجی غیر قابل کنترل در زمان کنونی روبرو است .

مراحل انجام آنالیز SWOT را می‌توان بصورت زیر بر شمرد:

1- تشکیل جلسۀ تجزیه تحلیل SWOT

2- توصیح اجمالی هدف جلسه و مراحل انجام کار

3- استفاده از روش طوفان ذهنی برای شناسایی نقاط قوت و ضعف و فرصتها و تهدیدات

4- اولویت‌بندی عوامل داخلی و خارجی

5- تشکیل ماتریسSWOT و وارد کردن عوامل انتخاب شده به آن با توجه به اولویت بندی

6- مقایسه عوامل داخلی و خارجی با یکدیگر و تعیین استراتژیهای SO، WO، ST ، WT

7- تعیین اقدامات مورد نیاز بری انجام استراتژیهای تعیین شده

8- انجام اقدامات و بررسی نتایج آنها

9- برزو رسانی ماتریس  SWOT در فواصل زمانی مناسب

 نمایش ماتریس‌های مورد استفاده در روش تحلیل] SWOT]:

 

ماتریس اولویت بندی عوامل داخلی

		اثر بر عملکرد یا قابیلت رقابتی شرکت
میزان اهمیت		زیاد	متوسط	کم
	زیاد	اولویت بالا	اولویت بالا	اولویت متوسط
	متوسط	اولویت بالا	اولویت متوسط	اولویت پایین
	کم	اولویت متوسط	اولویت پایین	اولویت پایین

 

 ماتریس اولویت بندی عوامل خارجی

احتمال وقوع		اثر احتمالی بر شرکت
		زیاد	متوسط	کم
	زیاد	اولویت بالا	اولویت بالا	اولویت متوسط
	متوسط	اولویت بالا	اولویت متوسط	اولویت پایین
	کم	اولویت متوسط	اولویت پایین	اولویت پایین

 

ماتریس SWOT

SWOT	نقاط قوت S	نقاط ضعیف W
	فهرست نقاط قوت	فهرست نقاط قوت
فرصتهاO	استراتژیهای SO	استراتژی‌های WO
فهرست فرصتها	با نقاط قوت از فرصتها استفاده کنید	با فرصتها نقاط ضعف را از بین ببرید
تهدیدات T	استراتژی ST	استراتژی‌های WT
فهرست تهدیدات	برای احتراز از تهدیدات از قوتها استفاده کنید.	نقاط ضعف را کاهش دهید و از تهدیدات بپرهیزید.

 

روش کمّی تحلیل SWOT :

روش کمی تحلیلSWOT داده‌های جزئی تری را برای تحلیل SWOT فراهم می‌آورد ]3[ این روش خود را با روش تصمیم گیری MADM انطباق داده است که از طرح‌های چند لایه برای ساده سازی مسایل پیچیده استفاده می‌کند و براین اساس قادر است تحلیل SWOT را بطور همزمان بر روی چند سازمان به اجرا در آورد ]3[. وقتی فرآیندهای برنامه ریزی به وسیلۀ معیارهای متعد پیچیده می‌شوند این ممکن است به این دلیل باشد که از SWOT به درستی استفاده نشده است ]2[ او بیانگر این است که یک لیست نامشخص، کیفی و ناکامل از فاکتورهای تاثیر گذار محیط داخلی و خارجی در سازمان بکار رفته است.

از روشهای که تحلیلSWOT را بکار می‌برند می توان ماتریس ارزیابی فاکتورهای خارجیEFEو ماتریس ارزیابی فاکتورهای داخلیIFE و ماتریس طرح رقابتیCPM را نام برد.

اما کمبودهای زیر در همه آنها غیر قابل اجتناب است: ]3[

1-  رتبه بندی فاکتورهای اصلی بصورت عینی انجام می‌گیرد. بنابراین در رتبه بندی داده‌های کمی مانند حجم تجارت با شکل مواجه می‌شوند.

2-  در رتبه بندی عینی داده‌ها گروه ارزیابان داده‌ها را بدون تست کردن رتبه‌بندی می‌کنند و این ممکن است موجب عدم یکپارچکی میان داده‌ها گردد.

برای رفع این مشکلات کار تیلا و همکارانش و همچنین استوارت و همکارانش فرآیند تحلیل سلسله مراتبیAHP را با تحلیلSWOT ترکیب کردند وی یک روش ترکیبی جدید برای بهبود آنالیز محیط در روشSWOT بوجود آوردند. همچنین در بعضی از موارد مشاهده شده که تحلیلSWOT را براساس ماتریس استراتژیGSM نیزتوسعه داده‌اند ]3[

 

ترکیب تحلیل SWOT با کارت امیتازات متوازن BSC 

یکپارچه سازی ماتریسSWOT امیتازات متوازن BSC منجر به پدیدار شدن یک سیستم مدیریت استراتژیک یکپارچه و کل نگر می‌شود. ماتریسSWOT به وضوح فاکتورهای موفقیتی را که می‌تواند در راستای تبیین و شناسایی کارت امیتازات متوازن مورد استفاده و کاربرد است تعیین کند ]5[ برای این اساس یک رویکرد ساختاری برای تدوین، تنظیم و پی‌ریزی و فرصتها و تهدیداتی را که در معرض مواجهه با آنهاست همانند همۀ رقبا به خوبی شناسایی کند. با برقراری ارتباط میان تحلیلSWOT و BSC یک سازمان می‌تواند میان نقاط قوت خود علیه نقاط ضعف رقبای خود توازن برقرار کند]5[. و جهت استفاده مطلوب و بهینه از فرصتهای بازار تلاش نماید.

همچنین می‌توان تحلیلSWOT و BSC را با روش گسترش کیفیتQFD نیز ترکیب کرد ]4[ ترکیبBSC ، تحلیلSWOT و QFD یک موقعیت برنامه‌ریزی شده برای مدیریت بوجود می‌آورد تا استراتژی‌ها را به عمل تبدیل کند (دکو 1998). این 3 روش مجزا با یکدیگر ترکیب می شوند تا یک ابزار مفید برای فرآیندهای استراتژیک سازمان پدید آوردند. ]4[ .QFD هم برای سازمانهای انتفاعی و هم برای سازمانهای غیرانتفاعی در راستای توسعۀ طرحهای کل نگرانۀ استراتژیک کاربرد دارد.]5[ در این فرآیند ترکیبی،QFD می‌تواند در تشخیص و الویت دادن به ضعف‌های سازمانی که باید زودتر مورد رسیدگی و ترمیم قرار گیرند و همچنین در ارتقای عملکرد کیفی سازمان موثر واقع شود در حقیقت QFD در شناخت اهمیت و اولویت فعالیتهای که سازمان باید در راستای تامین رضایت مشتری صورت دهد ما را یاری می‌کند. ]5[ البته کاملا واضح و مشخص است که سازمانهایی در این راه موفق تر خواهند بود که از اطلاعات به روز ، دقیق و کارآمدتری برخوردار باشند.

 

کار برد تحلیلSWOT در  سطح کشورها:

در حقیقت تحلیل SWOT در شناسایی و تشخیص روابط موجود محیطی و توسعه مسیرهای مناسب می‌تواند به کشورها نیز مانند سازمانها کمک کند. با استفاده از این تحلیل می‌توان قوتها، ضعفها، فرصتها و تهدیداتی را که یک کشور با آنها مواجه است شناسایی کرد و از مزایای رقابتی یک کشور نسبت به سایر کشورها آگاهی یافت. در تحلیل که با استفاده از روش تحلیل SWOT در کشور ونزوئلا انجام شد به روشنی آشکار شد در این کشور نقاط ضعف و تهدید قوتها و فرصتها را تحت الشعاع قرار داده‌اند و عدم کارآفرینی و کنترل شدید دولتی بر بازرگانی از بروز فرصتها و همچنین قوتهای درونی جلوگیری به عمل آورده است]6.[

از SWOT به صورت گسترده‌ای در تعدادی از اقتصادهای توسعه یافته و در حال توسعه در مواردی مانند موارد زیر استفاده شده است کمک به  اتخاذ تصمیمات حوزۀ تجارت و بازرگانی، کمک به تعیین مکان ساخت شرکتهای تولیدی در چین، بررسی استراتژی‌های نفوذ و ترغیب و تشویق صادرات در چین و بریتانیا، توسعۀ اقتصاد منطقه‌ای در استرالیا، انتخاب شیوۀ عملکرد شرکتهای کوچک در اسکاتلند.]6[ همچنین در سطح کشورها از این تحلیل جهت تحلیل پروژه‌های وسیع منطقه‌ای مانند سیستم‌های حمل و نقل و ترابری در هند و تحلیل پروژه‌های مناسب کارآفرین در ژاپن استفاده شده ]6[

به طور خلاصه از این روش تحلیل می‌توان برای ارزیابی سطح رقابتی کشور، ریسک اقتصادی فعالیتهای مختلف و شناسایی فرصتها و مزایای رقابتی یک کشور استفاده کرد.

به عنوان مثالی دیگر از کاربرد SWOT در سطح کلان می‌توان به استفاده از آن در شرکت عظیم خطوط هواپیمایی چین اشاره کرد ]7[ این شرکت دارای بزرگترین خطوط جهانی حمل و نقل است و در زمینه کیفیت نیز از شهرت جهانی بالایی برخوردار است از این رو با آشفتگی‌های ناشی از عملکرد ضعیف و مدیریت سطح پایین در سطح بسیار ناچیز در این سازمان می‌توان برخورد کرد. ]7[ این سازمان جهت تعیین بهترین سطح عملکرد و شناسایی عوامل متناسب موفقیت و شناسایی شرایط بحرانی محیطی ممکن از تحلیل SWOT استفاده برد. و در این راستا موفق شده محرکهای کلیدی تامین رضایت مشتریان را شناسایی کرده و به سوی اعمال نوآوری ها و ابتکارات متناسب با محیط تجاری- بازرگانی کلیدی در راستای فرآیند جابجایی مسافران، توسعۀ سرویسها خدمات جدید و تخصیص منابع خود به اهداف خاص و برجسته تجاری پرداخت و توانست به این وسیله به موفقیت فرد بیافزاید]7[

 

نتیجه گیری :

تحلیلSWOT در فرآیند تشکیل استراتژی جزء بسیار مهم محسوب می‌شود. تحلیل فرصتها و تهدیدات خارجی اساساً برای ارزیابی این امر به کار می‌رود که بررسی کنیم آیا سازمان می‌تواند از فرصتها استفاده کرده و تهدیدات را به حداقل برساند و همچنین این تجزیه و تحلیل نقاط ضعف برای بررسی عملکرد داخلی شرکتها (مانند روندهای کاری اثر بخش و تحقیق و توسعه) حائز اهمیت است. همچنین ما قادریم این روش تحلیل را به همراه سایر ابزارهای استراتژیک مانند QFD و BSC نیز بکار ببربیم. در نتیجه تحلیل SWOT قادر است به سازمانها و حتی به کشورها کمک کند وضعیت کلی خود را نسبت به سایر رقبا و در مورد کشورها نسبت به سایر کشورها مورد سنجش و ارزیابی قرار دهد.

 

منابع

1-  احمدی، دکتر پرویز – اصفری، محمد.غلامعلی زاده، ابوذر. مطالعۀ تطبیقی بررسی محیط به منظور تدوین استراتژی شرکتهای خودرو سازی.

2-  پیرس و رابینسون. برنامه ریزی و مدیریت استراتژیک. ترجمۀ خلیلی شورینی،دکتر سهراب. انتشارات یادواره کتب. چاپ پنجم صفحات 307-309

3-     Chang، Hsu- His- Huang، Wen-chin. Application of a quantification SWOT analytical method .(2005)

4-     Ip،Y.K. koo ،L.C. A hybrid of balanced scorecard, SWOT analysis and quality function deployment. BSQ strategic formulation framework

5-     Lee،S. F. Building balanced scorecard with SWOT analysis, and implementing“Sun TZu’s The Art of Business Management Strategies” on QFD methology.

6-     Carolina Duarte, Lawrence P. E t tkin, Marilyn M. Helms, and Michael s.Anderson. The challenge of VeneZuelA: A SWOT Analysis.(2006)

7-     Ahmed، A. M. Zairi،  M Almarri، K. S. SWOT analysis for Airchina per for mance and its experience with quality.

حقوق معماری

تعاریف حقوق:
1- دست مزد 2- رشته دانشگاهی 3- جمع حق (مورد نظر در این درس)
حقوق ضمانت اجرای آن رسمی است.
حق: سلطه و امتیازی است که قوانین هر کشور به افراد اعطا میکند که در شی موضوع حق دخالت و تصرف نماید از یک سو.
از دیگر سو از دخالت و تصرف دیگران در آن جلو گیری به عمل آورند. و در صورت دخالت و تصرف منع او را از دادگاه تقاضا نمایند.
و از دادگاه بخواهند که از دخالت اغیار در شی موضوع حق ممانعت به عمل آورند.
انواع حق: حق شخصی ( دارای نام، حقوق رابطه اجتماعی، حقوق ارثی و مالی) - حق مالکیت (مالکیت اموال و دارایی ها) – عینی و دینی- مادی و معنوی (مالکیت اثر مولف و مصنف) – حق عبور (ارتفاع، عبور، مجرا و....) – حقوق صنفی (عضو نظام مهندسی ، تابع نظام نامه های صنفی)
حقوق معماری:
حقوقی که برای ساخت و ساز سازه های تمدنی در میان جوامع انسانی متصور است اعم از حقوق مالکیت و حقوق ارتفاعی و حق العبور و..... و حقوق نظام نامه ای و شهر سازی اعم از استحکام، زیبا سازی، حفظ حریم خصوصی شهروندی و بهره مندی از حق خدمات شهری. ‌
ورود به این حقوق میتواند طیف گسترده ای از مجوزها باشد از حق مجوزهای ساخت یا موافقت اصولی تا امکان نظارت مراجع نظارتی بر ساخت و سازها به منظور حفظ حریم ها، اصول معماری و شهرسازی و استحکامات بناها تا امکان به پایان رساندن سازه باشد. مثل پایان کار یا کیفیت و ایمنی آسانسور. و در این زمینه تخلفاتی رخ میدهد که مراجعی مانند زیر رسیدگی میکنند.
(کمیسیون ماده 5 - کمیسیون ماده 100- کمیسیون ماده77- دیوان عدالت اداری- کمیسیون ماده 12 تملک اراضی

منابع حقوق معماری:
1- قانون
2- آراء وحدت رویه
3- تصویب نامه هیئت وزیران
4- آیین نامه های مراجع ذیصلاح ( وزارت راه و شهر سازی – شورای عالی معماری و شهرسازی– شورا ها اسلامی شهر و روستا – داخلی کارشناسان معماری و شهر سازی شامل 1- نظام نامه های مهندسی 2- سایر آیین نامه های تخصصی اجرایی)
5- بخش نامه
6- دستورالعمل / نظام نامه / متحد المآل
قانون: مصوبه قوه قانون گذاری
کار قوه قانون گذاری تهیه و تنظیم و وضع قانون است.
کار قوه اجرایی اجرای قانون است.
کار قوه قضایی هم نظارت بر حسن اجرای قانون است که تخلفی در اجرای قانون صورت نگیرد و بین قوه مجریه و قانون گذاری اختلافی وجود داشته باشد قوه قضاییه رفع مشکل میکند.
پس قانون مصوبه قوه قانون گذاری است قوه قانون گذاری در کشور ها شامل مجالس قانون گذاریست. در ایران شامل مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان
مصوبه مجلس پس از تایید شورای نگهبان اسمش می شود قانون. قانون اعمال حاکمیت ملی است کسانی حق وضع قانون دارند که از قِبَل ملت در زمانی مشخص وکالت و نمایندگی داشته باشند. فرض این است که خود ملت برای خود، قانون وضع کنند و ملت نمیتوانند همگی در یک جا جمع شوند برای همین نمایندگانی انتخاب می شوند و تفیذ اختیار میکنند که کار وضع قانون را برای آنها انجام بدهند.
قانون مصوبه قوه قانون گذاریست. که در ایران شامل مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان است.
کسانی حق وضع قانون را دارند که از قِبَل ملت در زمانی مشخص وکالت و نمایندگی داشته باشند.
شورای نگهبان:
مرکب است از شش فقیه (از سوی رهبری منصوب میشوند) و شش حقوق دان (به پیشنهاد قوه قضاییه و تصویب مجلس)
آراء وحدت رویه:
عین قانون نیست و قدرت الزام قانون را ندارد ولی در حکم قانون است. در کشور ایران دو مرجع می تواند رای وحدت رویه صادر نماید:
1- هیئت عمومی دیوان عالی کشور ( مرکب است از روسای شعبه ها + مستشاران شعبه ها)
2- هیئت عمومی دیوان عدالت اداری کشور ( مرکب است از روسای شعبه ها + مستشاران شعبه ها)
برای هر کدام 40 شعبه وجود دارد، هر شعبه یک رئیس و دو مستشار .
دیوان عالی کشور ناظر بر دادگستری .
دیوان عدالت اداری به شعبه های خود نظارت دارد.
اما خود دیوان عدالت اداری چیست؟
نهادیست که میشود از تصمیمات مراجع دولتی به آنجا شکایت کرد. اگر تصمیم را خلاف قانون تشخیص بدهد اقدام به ابطال آن تصمیم خواهد نمود.
برای مثال: از آرا کمیسیون ماده 100 شهرداری ها می شود به دیوان عدالت اداری شکایت کرد. و دیوان عدالت اداری در صورت مغایرت با قانون آن را ابطال کند.
قانون شهرداری ها - قانون شورای اسلامی شهر و روستا - قانون شهرداری ها و دهیاری ها - قانون راهداری و راهدار خانه ها – اینها قوانین مربوط به معماری و شهر سازی است که باید با آنها آشنا شویم.

 

تصویب نامه
تصویب نامه هیئت وزیران : آن چیزی است که توسط هیئت دولت تصویب می شود. تصویب نامه میتواند همه جا در اجرای قانون وضع شود. برای هر وزارت خانه ای دولت میتواند تصویب نامه وضع کند. تصویب نامه قانون نیست.
تصویب نامه : مصوبه ای است که پایین تر از قانون است و در اجرای قانون وضع می شود. خود قانون نیست. مرجع تصویب تصویب نامه هیئت وزیران است.
هر قانونی که در مجلس تصویب میشود ممکن است قانون گذار در ذیل قانون بگوید از آیین نامه اجرایی توسط هیئت وزیران تصویب می شود یا توسط مسکن شهر سازی یا شهرداری تهران تهیه و به تصویب هیئت وزیران می رسد.
آیین نامه:
دستور العمل یا مصوبه ای است برای بهینه سازی اجرای قانون و در راستای اجرای یک قانون توسط یک مقام ذی صلاح تهیه و تنظیم می شود.
برای مثال: آیین نامه اجرایی انتخابات - آیین نامه اجرایی معاملات بانکی - آیین نامه اجرایی اداره ثبت - آیین نامه اجرایی قوانین راهنمایی و رانندگی - آیین نامه اجرایی سازمان زندانها - آیین نامه اجرایی شهرداری ها و شورای عالی معماری و شهر سازی.
مقام تصویب کننده آیین نامه هم متفاوت است. (بستگی به اختیاری ک هقانون گذار به او داده باشد) گاه آیین نامه را یک وزیر تصویب میکند آیین نامه وزارتی میگویند.
گاهی آیین نامه را دو وزیر باید تصویب کنند (مصوبه بین وزارتی یا تصویب نامه بین وزارتی)
گاه آیین نامه داخلی برای اداره یک سازمان است. مثلا :
آیین نامه داخلی قانون کارشناسان - آیین نامه داخلی دانشگاه ها - آیین نامه انظباطی– آیین نامه پژوهشی - آیین نامه تدریس حقوق معماری در شهر بندر عباس و......

بخش نامه
یک دستور لحظه ای مقام اجرایی – از رییس اداره می تواند برای زیر دست ها بخشنامه کند تا مدیر کل در استان – استاندار –فرماندار و....
بخشنامه دستور العمل مقامات اجرایی به منظور اجرای بهینه سازمان یا اداره تحت نظارت آنهاست.
بخش نامه ها یا آیین نامه ها خیلی مواقع خلاف قانون می باشد. هر گاه خلاف قانون باشد هر کسی میتواند ابطال آن را از دیوان عدالت اداری بخواهد.
دستورالعمل: همان بخش نامه است
نظام نامه: آیین نامه است
متحد المآل: عربی بخش نامه است
نظام امور اداری ایران مبتنی بر قانون است. برای هر سازمانی که تاسیس میشود باید قانون مصوب مجلس باشد و الا نمیشود تاسیس کرد. برای مثال تاسیس شورای اسلامی شهر و روستا به موجب قانون است یا شورای عالی معماری و شهر سازی – قانون تاسیس نیرو های مسلح – قانون تاسیس سپاه پاسداران - قانون تاسیس نیروی انتظامی و...... همه نهادهای عمومی بر اساس قانون یک سازمان یا موسسه می تواند تاسیس شود و فعالیت کند در اجرای آن قانون حالا تصویب نامه و بخشنامه میتواند با اظن قانون وضع شود.
در نظام اداری ایران قبل از انقلاب ما دیوان عدالت اداری نداشتیم و در سال 1339 قانونی تصویب شد به نام ثانون تاسیس شورای دولتی آمد، یک شورایی بود که مرجع نقض و ابطال تصویب نامه ها ، بخش نامه ها و آیین نامه های مخالف قانون است (در فرانسه به نام ConsealdEtat است و ما این قانون را از فرانسه گرفته بودیم) این قانون قانون متروک قبل از انقلاب بود و اجرا نشد.
بعد از انقلاب اسلامی در سال 1362 قانون تاسیس دیوان ادالت اداری را تصویب کردیم. به موجب این قانون دیوان عدالت اداری جزو قوه قضاییه است و رییس آن را قوه قضاییه منصوب میکند.
قضات دیوان عدالت اداری قاضی دادگستری هستند.
قضات دیوان عدالت اداری مشمول قانون استخدام قضات هستند.
قضات دیوان عدالت اداری مشمول حقوق و مزایای شغل قضاوت هستند.
قضات دیوان عدالت اداری از دادگستری در دیوان عدالت اداری مامور به خدمت میشوند.
دیوان عدالت اداری به تعداد لازم میتواند شعبه داشته باشد شامل شعبه بدوی و شعبه تجدید نظر.
دیوان عدالت اداری هیئت عمومی دارد و هر ماه یک با تشکیل جلسه میدهد.
هیئت عمومی دیوان عدالت اداری مرکب است از روئسای شعب و مستشاران دیوان.
این مطالب کلیتی از ساختار اداری ایران و منابع حقوق معماری و شهر سازی بود.

منابع حقوق معماری به صورت خاص:
مهم ترین قانونی که در این زمینه وجود دارد قانون شهرداری ها مصوب 1334 است. قانون شهرداری ها در سال 34 تصویب شد زمانی که ما برای شهرداری ها قوانین محکمی نداشتیم در واقع یک قوانین بلدی داشتیم. در این قانون به تعریف شهرداری انجمن شهر شیوه انتخاب شهرداران و کمیسیون های شهری و شوراهایی که در اجرای این قانون باید تاسیس می شد اشاره شده است. بخش هایی از این قانون امروز تغییر پیدا کرده مثلا امروز انجمن شهر نداریم و به جای آن شورای اسلامی شهر و روستا جای آن را گرفته و قانون شوراها مصوب 1375 ولی انجمن شهر دیگر وجود ندارد.
یا بعضی از مصوبات این قانون نسخ شده با این همه اگر به صورت کلی به این قانون نگاه کنیم همچنان مهم ترین مصوبه و متن حقوقی در قلمرو اداره شهرها و معماری و شهرسازیست.
به موجب ماده 1 این قانون در هر مکانی که بیش از 5000 سکنه وجود داشته باشد شهرداری تاسیس میشود. شهرداری دارای شخصیت حقوقیست و به صورت یک شخص مستقل حقوقی اداره می شود.
همچنین به موجب ماده 55 این قانون دو وظیفه عمده برای شهرداری ها در نظر گرفته شده است :
1- ایجاد خیابان ها، کوچه ها، میدانها و معابر و پارکهای عمومی در شهرها.
2- تنظیف و تمیز نگهداری شهر و تامین آب و روشنایی رفع سد معبر از اماکن عمومی و پیاده رو ها و امثالهم به عهده شهرداریست.
در این زمینه ماده 77 قانون شهرداری ها، شهرداری مکلف به رفع سد معبر کرده اگر کسی در این زمینه ممانعتی ایجاد کند شهرداری راسا میتواند نست به آن سد معبر اقدام کند.
ما یک کمیسیون ماده 100 داریم، در این قانون به موجب ماده 100 در صورتی که بر خلاف اصول معماری و شهرسازی بنایی احداث شود با گذارش مامورین شهرداری این بنای غیر اصولی در کمیسیون ماده 100 مطرح میشود، کمیسیون 3 تصمیم می گیرد:
1- حکم تخریب
2- اگر میشود اصلاح کرد دستور برچیدن و اصلاح را می دهد
3- جریمه
بنابراین شهرداری از کمیسیون ماده 100 به عنوان یک بازوی اجرایی در جلو گیری از ساخت و ساز های غیر مجاز اقدام می کند.
کمیسیون ماده 100 مرکب است از:
1- نماینده شهرداری
2- نماینده وزارت کشور
3- نماینده دادگستری، معمولا یک قاضی دادگستری
از کمیسیون ماده 100 هم میشود به آن اعتراض کرد؟
به کمیسیون تجدید نظر اعتراض می کنیم اگر آن کمیسیون هم رای را نقض نکند هر شخص حقیقی یا حقوقی می تواند به دیوان عدالت اداری مراجعه و اعتراض کند.
در روستا ها نماینده وزارت کشاورزی است. در روستا ها کاری با ساخت و ساز ندارند. مشکل روستا ها این است که در روستا ها ممکن است روستا قیمت دار شود و تغیر کاربری دهند. زمینی که زراعی است به مسکونی یا تفریحی تبدیل کنید.
قانون شهرداری ها مهم ترین قانون در حوزه معماری و شهرسازی
تمام مراحل ساختار و تشکیلات یک شهرداری
مراحل اداری برای تغییر کاربری و ساخت و تا پایان صدور کار
برای مثال:
هر زمینی را که داخل اراضی شهری نیست اگر بخواهیم به عنوان اراضی شهری در آن ساخت و ساز ایجاد کنیم مقدمات با مراجعه به شهرداری شما را ارجاع میدهند به کمیسیون توافقات در کمیسیون توافقات به موجب مصوبه شورای عالی معماری و شهر سازی می گویند سهم مالک 5/24% سهم شهرداری 5/75% می باشد.
چرا این را می گویند؟
در هر شهر چند چیز عمومی است مانند فضای سبز، معابر و خیابان ها و سرا های محله و....... عمومی است و برای همه شهر است. می گویند داخل شهر خانه و زمین بسازی بخشی از زمین سهم این کارها می شود.
ما بعد از قانون متن در حکم قانون داریم که مصوبه دیوان عالی کشور یا دیوان عدالت اداریست. پس رای وحدت رویه دیوان عدالت اداری متن در حکم قانون است.
مثال:
ماده 55 قانون شهرداری ها میگوید اگر کسی بیاید از اماکنی که برای مسکونی تعبیه شده استفاده غیر مسکونی کند ( تجاری یا اداری) اینجا شهرداری مقابله می کند و پرونده را میگیرد و میبرد کمیسیون ماده 100 .
یک استثنا وجود دارد:
اختلافی پیش آمد در دیوان عدالت اداری رای وحدت رویه صادر شد و به موجب آن رای مقرر شد که فقط مالک میتواند ملک مسکونی را برای دفتر وکالت – دفتر اسناد رسمی – پزشک – مهندس استفاده کند.
مطابق ماده 55 قانون شهرداری ها وظایف شهرداری در 25 مورد شمرده شده است:
1- ایجاد معابر خیابان ها و پارکها
2- تنفیذ پاکیزه نگاه داشتن خیابانها
3- رفع سد معبر
4- نظارت بر قمیت ها و کنترل برچسب قیمت ها (تعذیرات حکومتی)
5- نظارت بر بهداشت ساکنین شهر ها ( وزارت بهداری واکسیناسیون)
6- جمع آوری گدایان و متکدیان
7- ایجاد نوانخانه/ یتیم خانه و سرپرستی افراد بی سرپرست در شهر
8- نگهداری اموال منقول و غیر منقول متعلق به شهرداری و شهر
9- برآورد بودجه و ارایه آن به شورای شهر (لایحه بودجه)
10- خرید و فروش اموال منقول و غیر منقول شهرداری به نفع شهرداری
11- قبول اعانه و هدایا با تصویب شورای شهر از طرف اشخاص حقیقی و حقوقی
12- نظارت و مراقبت بر اوزان مقیاس ها در شهر
13- ایجاد غسال خانه و گورستان ها
14- تهیه آمار و اطلاعات از نرخ موالید و مرگ و میر و وقایع 4 گانه
15- دکانها/ قهوه خانه/ مهمان خانه/ هتل ها نظارت و مراقبت کنند
16- پیشنهاد نقشه جامع برای شهر و تصویب آن در شورای شهر
17- ارائه قوانین و مقررات لازم برای اداره بهینه شهر به شورای شهر
18- پیشنهاد چگونگی اداره خیابان ها و میادین / پلیس راهنمایی و رانندگی
19- نظارت بر ساخت و ساز و صدور مجوز های لازم برای ساخت و ساز
الف) هر بنایی بر خلاف اصول معماری و شهر سازی ایجاد شود. (کمیسیون ماده 100)
ب) آرا کمیسیون ماده 100
20- نامگذاری معابر/ کوچه ها/ خیابان ها / میادین/ کوی ها- آسفالت جاده ها و خیابان ها – زیبا سازی
21- وضع عوارض لازم برای تردد خودرو ها/ نوسازی/ تعمیرات
22- صدور پروانه کسب برای مشاغل و اصناف